Jaskra — objawy, których nie wolno ignorować
Jaskra to grupa chorób oczu prowadzących do postępującego uszkodzenia nerwu wzrokowego. Jej najbardziej podstępną cechą jest to, że przez długi czas może nie powodować żadnych wyraźnych dolegliwości. W przypadku najczęstszej postaci, czyli jaskry otwartego kąta, pogorszenie widzenia rozwija się stopniowo i zwykle bez bólu.
Pacjent może przez wiele lat nie zauważać zmian, ponieważ ubytki w polu widzenia początkowo dotyczą przede wszystkim jego obwodowych części. Właśnie dlatego regularne badania okulistyczne mają tak duże znaczenie — pozwalają wykryć nieprawidłowości zanim pojawią się zauważalne problemy z widzeniem.
Czym jest jaskra?
Jaskra prowadzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego, który przekazuje informacje z oka do mózgu. Jeżeli choroba postępuje, może powodować stopniowe zawężanie pola widzenia, a w zaawansowanych przypadkach nawet znaczne i nieodwracalne pogorszenie wzroku.
Często jaskra kojarzona jest wyłącznie ze zbyt wysokim ciśnieniem wewnątrzgałkowym. Podwyższone ciśnienie jest ważnym czynnikiem ryzyka, ale nie u każdego chorego musi przekraczać wartości uznawane za prawidłowe. Zdarza się również odwrotna sytuacja — podwyższone ciśnienie w oku nie zawsze oznacza, że doszło już do uszkodzenia nerwu wzrokowego.
Dlatego rozpoznanie jaskry wymaga szerszej oceny okulistycznej, a nie tylko pojedynczego pomiaru ciśnienia.
Dlaczego jaskra jest nazywana cichym złodziejem wzroku?
Najczęstsza postać choroby może rozwijać się przez wiele lat praktycznie bezobjawowo. Nie musi występować ból oka, zaczerwienienie ani nagłe pogorszenie widzenia.
Mózg potrafi częściowo kompensować niewielkie ubytki w polu widzenia, dlatego pacjent często nie dostrzega pierwszych zmian. Kiedy problemy stają się zauważalne w codziennym funkcjonowaniu, choroba może być już bardziej zaawansowana.
Jakie mogą być pierwsze objawy jaskry?
W początkowej fazie jaskry otwartego kąta objawy mogą w ogóle nie występować. Z czasem mogą jednak pojawić się:
- stopniowe zawężanie pola widzenia,
- trudności z dostrzeganiem przedmiotów znajdujących się z boku,
- częstsze potrącanie przedmiotów lub niezauważanie przeszkód,
- problemy z orientacją w słabiej oświetlonych miejscach,
- pogorszenie kontrastu widzenia,
- w zaawansowanej chorobie — tzw. widzenie tunelowe.
Problem polega na tym, że część tych objawów pojawia się dopiero wtedy, gdy uszkodzenie nerwu wzrokowego jest już znaczne.
Nagły ból oka może oznaczać stan pilny
Nie każda postać jaskry przebiega bez bólu. Szczególnie niebezpieczny jest ostry atak zamknięcia kąta przesączania, w którym ciśnienie wewnątrzgałkowe może gwałtownie wzrosnąć.
Mogą wtedy wystąpić:
- silny ból oka,
- nagłe pogorszenie widzenia,
- zaczerwienienie oka,
- ból głowy,
- widzenie kolorowych obwódek wokół źródeł światła,
- nudności lub wymioty.
Taki zestaw objawów wymaga pilnej konsultacji okulistycznej. Nie należy czekać, aż dolegliwości samoistnie ustąpią.
Kto jest bardziej narażony na rozwój jaskry?
Ryzyko wystąpienia jaskry wzrasta wraz z wiekiem, ale choroba może pojawić się również u osób młodszych.
Do czynników zwiększających ryzyko należą między innymi:
- jaskra występująca u rodziców, rodzeństwa lub innych bliskich krewnych,
- podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe,
- starszy wiek,
- duża krótkowzroczność lub nadwzroczność,
- niektóre choroby ogólne i naczyniowe,
- długotrwałe stosowanie leków steroidowych,
- przebyte urazy oka.
Obecność jednego lub kilku czynników ryzyka nie oznacza jeszcze, że dana osoba ma jaskrę, ale jest wskazaniem do bardziej regularnych badań kontrolnych.
Czy jaskrę można wykryć podczas zwykłego badania wzroku?
Badanie okulistyczne pozwala ocenić wiele elementów, które mogą wskazywać na ryzyko jaskry. Sama kontrola ostrości widzenia nie jest jednak wystarczająca.
W diagnostyce jaskry wykorzystuje się między innymi:
- pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,
- ocenę tarczy nerwu wzrokowego,
- badanie dna oka,
- badanie pola widzenia,
- badanie OCT nerwu wzrokowego i warstwy włókien nerwowych,
- gonioskopię, czyli ocenę kąta przesączania,
- w niektórych przypadkach pomiar grubości rogówki.
Zakres potrzebnych badań dobiera okulista indywidualnie, zależnie od wyniku badania i czynników ryzyka.
Dlaczego samo ciśnienie w oku nie wystarcza?
Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego jest ważną częścią diagnostyki, ale nie powinien być interpretowany w oderwaniu od pozostałych badań.
Jaskra może rozwijać się również u osób, u których wartości ciśnienia mieszczą się w typowym zakresie. Z kolei u części pacjentów ciśnienie może być podwyższone, mimo że nerw wzrokowy pozostaje nieuszkodzony.
Dlatego podczas diagnostyki lekarz bierze pod uwagę między innymi wygląd nerwu wzrokowego, pole widzenia, wynik OCT oraz indywidualne czynniki ryzyka.
Czy utracony wzrok można odzyskać?
Uszkodzenia nerwu wzrokowego powstałe w przebiegu jaskry są zasadniczo nieodwracalne. Leczenie ma przede wszystkim zahamować lub spowolnić dalszy rozwój choroby i chronić pozostałe widzenie.
Z tego powodu tak ważne jest możliwie wczesne wykrycie jaskry — najlepiej zanim pacjent zacznie zauważać ubytki w polu widzenia.
Jak leczy się jaskrę?
Podstawowym celem leczenia jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego do wartości bezpiecznej dla danego pacjenta.
W zależności od rodzaju i stopnia zaawansowania choroby stosowane mogą być:
- krople obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe,
- leczenie laserowe,
- leczenie operacyjne.
Sposób leczenia jest dobierany indywidualnie. Bardzo ważne są również regularne wizyty kontrolne, ponieważ jaskra jest chorobą przewlekłą i wymaga obserwacji także wtedy, gdy pacjent nie odczuwa żadnych dolegliwości.
Czy można mieć jaskrę i dobrze widzieć?
Tak. We wczesnym stadium choroby ostrość wzroku może pozostawać bardzo dobra. Pacjent może bez problemu czytać, prowadzić samochód czy pracować przy komputerze, a mimo to w nerwie wzrokowym mogą już zachodzić niekorzystne zmiany.
To jeden z powodów, dla których brak objawów nie powinien być traktowany jako dowód, że oczy są całkowicie zdrowe.
Jak często należy badać oczy pod kątem jaskry?
Częstotliwość kontroli zależy od wieku, wyniku wcześniejszych badań oraz indywidualnych czynników ryzyka.
Osoby z rodzinnym występowaniem jaskry, podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym lub innymi czynnikami ryzyka powinny pozostawać pod regularną kontrolą okulisty zgodnie z ustalonym harmonogramem.
Nie warto czekać na pogorszenie widzenia, ponieważ w przypadku jaskry właśnie okres bezobjawowy jest najlepszym momentem na wykrycie choroby.
Kiedy warto zgłosić się do okulisty?
Kontrolne badanie wzroku warto wykonać szczególnie wtedy, gdy:
- w rodzinie występowała jaskra,
- kiedykolwiek stwierdzono podwyższone ciśnienie w oku,
- od dłuższego czasu nie wykonywano pełnego badania okulistycznego,
- pojawiają się problemy z polem widzenia,
- występują trudności z orientacją w ciemności,
- zauważalne jest stopniowe pogarszanie się widzenia.
Natomiast nagły silny ból oka połączony z pogorszeniem widzenia, zaczerwienieniem, widzeniem kolorowych obwódek wokół światła, nudnościami lub wymiotami wymaga pilnej pomocy okulistycznej.
Jaskra — podsumowanie
Jaskra może przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów, dlatego nie należy uzależniać wizyty u okulisty wyłącznie od tego, czy widzenie zaczęło się pogarszać.
Regularne badania, szczególnie u osób z czynnikami ryzyka, pozwalają wykryć zmiany na wcześniejszym etapie. Wczesne rozpoznanie i odpowiednio prowadzone leczenie mogą znacząco ograniczyć ryzyko dalszego uszkodzenia nerwu wzrokowego i utraty pola widzenia.
Jeżeli jaskra występowała w Twojej rodzinie, masz podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe lub po prostu dawno nie wykonywałeś pełnego badania oczu, warto umówić się na kontrolę okulistyczną.