Kiedy pierwsze badanie wzroku u dziecka?
Wzrok dziecka rozwija się intensywnie od pierwszych miesięcy życia. Wiele nieprawidłowości może przez długi czas nie dawać oczywistych objawów, ponieważ małe dziecko nie potrafi powiedzieć, że widzi gorzej, a starsze może uznawać niewyraźny obraz za coś normalnego.
Dlatego kontrola wzroku u dziecka nie powinna być odkładana wyłącznie do momentu, gdy pojawią się problemy z czytaniem, nauką lub wyraźne pogorszenie widzenia.
Kiedy najlepiej wykonać pierwsze badanie wzroku?
Ocena wzroku rozpoczyna się już po urodzeniu. Noworodki są poddawane podstawowej kontroli, która ma pomóc wykryć najpoważniejsze nieprawidłowości.
Jeżeli dziecko rozwija się prawidłowo i nie ma niepokojących objawów ani czynników ryzyka, pierwszą pełniejszą kontrolę okulistyczną warto rozważyć we wczesnym dzieciństwie, najlepiej przed rozpoczęciem nauki szkolnej.
W praktyce często dobrą okazją jest wiek około 3-4 lat, ponieważ dziecko zazwyczaj potrafi już współpracować podczas badania i można dokładniej ocenić ostrość wzroku każdego oka osobno.
W przypadku występowania niepokojących objawów badanie należy wykonać wcześniej — niezależnie od wieku dziecka.
Dlaczego badanie wzroku u dziecka jest tak ważne?
Układ wzrokowy dziecka w pierwszych latach życia nadal się rozwija. Jeśli jedno oko widzi wyraźnie gorzej od drugiego, mózg może zacząć preferować obraz z lepszego oka.
Może to prowadzić do niedowidzenia, nazywanego czasem „leniwym okiem”. Im wcześniej problem zostanie wykryty, tym większa jest szansa na skuteczne leczenie.
Dziecko może mieć wadę wzroku i jednocześnie nie skarżyć się na pogorszenie widzenia, ponieważ nie zna innego sposobu widzenia i nie potrafi porównać swojego obrazu z tym, jak widzą inni.
Jakie objawy powinny zwrócić uwagę rodziców?
Do okulisty warto zgłosić się wcześniej, jeśli zauważysz u dziecka między innymi:
- zezowanie jednego lub obu oczu,
- częste mrużenie oczu,
- przechylanie lub odwracanie głowy podczas patrzenia,
- zasłanianie jednego oka podczas oglądania telewizji lub czytania,
- podchodzenie bardzo blisko do telewizora,
- trzymanie książek lub telefonu bardzo blisko twarzy,
- częste pocieranie oczu,
- ból głowy po czytaniu lub nauce,
- niechęć do rysowania, czytania lub wykonywania zadań z bliska,
- problemy z koncentracją podczas pracy wzrokowej,
- częste potykanie się lub problemy z oceną odległości,
- nieprawidłowe ustawienie oczu na zdjęciach.
Czy zez u małego dziecka jest normalny?
U bardzo małych niemowląt ustawienie oczu może chwilami wydawać się niestabilne. W pierwszych miesiącach życia układ wzrokowy dopiero uczy się prawidłowej współpracy obu oczu.
Jeżeli jednak oko stale ucieka do środka, na zewnątrz, w górę lub w dół albo takie sytuacje często się powtarzają, dziecko powinno zostać zbadane przez okulistę.
Nie warto czekać, aż dziecko „wyrośnie z zeza”, ponieważ niektóre jego postacie wymagają wczesnej diagnostyki i leczenia.
Biała źrenica na zdjęciu — objaw, którego nie wolno ignorować
Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, w której na zdjęciach wykonywanych z lampą błyskową jedna źrenica wygląda na białą lub wyraźnie różni się od drugiej.
Taki objaw powinien być skonsultowany z okulistą możliwie szybko, ponieważ może być związany z różnymi nieprawidłowościami wewnątrz oka.
Kiedy dziecko powinno być zbadane wcześniej?
Wcześniejsza kontrola okulistyczna jest szczególnie ważna, jeśli:
- dziecko urodziło się przedwcześnie,
- w rodzinie występują poważne wady wzroku, zez lub niedowidzenie,
- rodzice mają dużą krótkowzroczność lub nadwzroczność,
- u dziecka występują choroby neurologiczne lub genetyczne,
- doszło do urazu oka,
- dziecko nie reaguje prawidłowo na światło lub twarze,
- oczy wydają się różnić wielkością lub wyglądem,
- występuje nadmierne łzawienie albo duża nadwrażliwość na światło.
Badanie wzroku przed rozpoczęciem szkoły
Kontrola wzroku przed rozpoczęciem nauki szkolnej ma szczególne znaczenie. Dziecko zaczyna wtedy znacznie intensywniej korzystać z widzenia do bliży — czyta, pisze, przepisuje z tablicy i spędza więcej czasu na pracy wymagającej koncentracji wzrokowej.
Niewykryta wada wzroku może powodować trudności w nauce, szybsze zmęczenie, bóle głowy oraz niechęć do czytania.
Problemy ze wzrokiem bywają czasami mylone z problemami z koncentracją lub brakiem zainteresowania nauką.
Jak wygląda badanie wzroku u dziecka?
Zakres badania zależy od wieku dziecka i tego, jak dobrze potrafi ono współpracować.
Okulista może ocenić między innymi:
- ostrość wzroku każdego oka osobno,
- ustawienie i ruchomość oczu,
- współpracę obu oczu,
- obecność zeza,
- wadę refrakcji,
- przedni odcinek oka,
- dno oka.
W przypadku dzieci często stosuje się również krople rozszerzające źrenice i czasowo wyłączające akomodację. Pozwala to dokładniej określić rzeczywistą wadę wzroku.
Czy dziecko musi znać litery, żeby zbadać wzrok?
Nie. Badanie okulistyczne można przeprowadzić również u dzieci, które jeszcze nie potrafią czytać.
Zamiast liter można wykorzystać obrazki, symbole lub specjalne testy dostosowane do wieku dziecka. W przypadku niemowląt i najmłodszych dzieci okulista korzysta z innych metod oceny reakcji wzrokowych i budowy oka.
Najczęstsze wady wzroku u dzieci
U dzieci mogą występować między innymi:
- nadwzroczność,
- krótkowzroczność,
- astygmatyzm,
- różnowzroczność, czyli różna wada w obu oczach,
- zez,
- niedowidzenie.
Część z tych problemów może nie być widoczna dla rodziców bez wykonania profesjonalnego badania.
Krótkowzroczność u dzieci — na co zwrócić uwagę?
Krótkowzroczność coraz częściej pojawia się już w wieku szkolnym. Dziecko może dobrze widzieć z bliska, ale mieć problem z odczytaniem tekstu z tablicy lub rozpoznawaniem osób znajdujących się dalej.
Może również mrużyć oczy podczas patrzenia w dal albo siadać bardzo blisko telewizora.
W przypadku rozpoznanej krótkowzroczności ważne są regularne kontrole, ponieważ wada może zmieniać się wraz ze wzrostem dziecka.
Jak często kontrolować wzrok dziecka?
Częstotliwość badań zależy od wieku, wyniku poprzedniej kontroli oraz występujących czynników ryzyka.
Jeżeli badanie nie wykazuje nieprawidłowości, okulista może zalecić kolejną kontrolę po określonym czasie. Dzieci z wadą wzroku, zezem, niedowidzeniem lub innymi problemami powinny być kontrolowane częściej zgodnie z indywidualnym harmonogramem.
Kiedy potrzebna jest pilna konsultacja okulistyczna?
Do okulisty należy zgłosić się pilnie, jeśli u dziecka pojawi się:
- nagłe pogorszenie widzenia,
- silny ból oka,
- uraz oka,
- nagłe pojawienie się zeza,
- silne zaczerwienienie oka połączone z bólem,
- duża nadwrażliwość na światło,
- biały lub nietypowy odblask w źrenicy.
Kiedy pierwsze badanie wzroku u dziecka? Podsumowanie
Nie trzeba czekać do momentu, aż dziecko zacznie zgłaszać problemy z widzeniem. Wiele wad i zaburzeń wzroku może przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów.
Jeżeli nie występują żadne niepokojące sygnały, warto zaplanować kontrolę okulistyczną we wczesnym dzieciństwie, a szczególnie przed rozpoczęciem nauki szkolnej.
W przypadku zeza, częstego mrużenia oczu, problemów z widzeniem, białego odblasku w źrenicy lub innych niepokojących objawów badanie należy wykonać wcześniej — niezależnie od wieku dziecka.